Tu jesteś
costam
na marginesie:

Peter Behrens

– niemiecki architekt, projektant i malarz, założyciel Niemieckiego Związku Artystów (Deutsche Werkbund), autor licznych realizacji architektonicznych i wzorniczych dla koncernu elektrycznego AEG, nauczyciel m.in. Ludwiga Miesa van der Rohe, Le Corbusiera i Waltera Gropiusa.

Hans Poelzig

– niemiecki architekt, scenograf filmowy i teatralny. W latach 1919-1922 przewodniczący Werkbundu. W Polsce budynki jego autorstwa znajdują się m.in. we Wrocławiu (Pawilon Czterech Kopuł, Dom Towarowy przy ul. Ofiar Oświęcimskich), Radlinie (zabudowania kopalniani Marcel, szyb Antek) czy w Oleśnicy (obecna cerkiew).

Dom Tekstylny Weichmanna

Kariera międzynarodowej sławy architekta Ericha Mendelsohna miała swoje znaczące epizody w wielu miastach europejskich, jednak można pokusić się o stwierdzenie, że jego gliwicka realizacja – Dom Tekstylny Weichmanna – jest wyjątkowa.

W publikacji z 1985 roku pod tytułem „Rozwój współczesnej myśli architektonicznej” autorzy, Stanisław Latour i Andrzej Szymski, opisują Seidenhaus Weichmann (nazywając go Jedwabnią, Fabryką bądź też Magazynem jedwabiu) jako jeden z ciekawszych projektów Mendelsohna, które powstały w latach 20. XX wieku. Różni badacze uznają również Dom Weichmanna za pierwszy przejaw charakterystycznego stylu Mendelsohna objawiający się w jego późniejszych realizacjach domów towarowych. W Polsce mamy tylko dwie realizacje tego architekta, drugą jest dom handlowy Petersdorff we Wrocławiu.

*

Początek lat 20. XX wieku. Erwin Weichmann, znany gliwicki handlarz tekstyliami, zafascynowany ówczesną amerykańską architekturą szuka architekta, który zaprojektowałby sklep jego marzeń. Zapewne najlepiej taki, który byłby funkcjonalny, użyteczny, nowoczesny, będący zarazem idealną przestrzenią handlową. Wybór padł na trzydziestoparolatka, Ericha, prowadzącego w tamtym czasie biuro w Berlinie. Jak doszło do poznania Mendelsohna, który był już wtedy cenionym architektem mającym za sobą spektakularny projekt wieży astronomicznej w Poczdamie, do końca nie wiadomo. Prawdopodobne są dwie wersje: ewentualne istnienie pokrewieństwa pomiędzy Weichmannem i Mendelsohnem albo pomoc w sprowadzeniu architekta do Gliwic przez gminę żydowską, której był członkiem. W końcu to właśnie olsztyńska gmina żydowska zleciła mu jego pierwszy zrealizowany projekt – Dom Oczyszczenia „Bet Tahara” w Olsztynie.

Dom Tekstylny Weichmanna został wzniesiony przy dzisiejszej ulicy Zwycięstwa 37 przez firmę budowlaną Richarda Kobana w latach 1921-1922. Mógł być dla gliwiczan dużym zaskoczeniem, bo nowoczesny, funkcjonalistyczny budynek zupełnie nie wpisywał się w wygląd tej ulicy, która już do 1914 roku uzyskała jednolitą, miejską zabudowę z charakterystycznymi kamienicami mieszczańskimi, o narożach zwieńczonych wieżyczkami. Uroczyste otwarcie sklepu miało miejsce 22 stycznia 1922, jednak do dziś istnieją wątpliwości, czy do tego dnia ukończono cały budynek czy tylko jego część sklepową. Na wyróżnienia Dom Tekstylny długo nie czekał.  W 1924 roku otrzymał pierwszą nagrodę w konkursie na dekorację wystawy sklepowej towarzyszącym obchodom Oberschlesische Werbewoche sławiącym dorobek cywilizacyjny niemieckiego Górnego Śląska. O tym, jak cenna była to nagroda, świadczy fakt, że przyznało ją jury, w skład którego wchodził m.in. Peter Behrens oraz Hans Poelzig.

Niestety już niecałe dziesięć lat później, w związku z narastającym w Niemczech antysemityzmem, Erwin Weichmann wraz z rodziną zdecydował się na opuszczenie Gliwic i sprzedanie swego sklepu, by następnie wyjechać do Stanów Zjednoczonych. Rodzina Weichmannów podobno osiadła w St. Louis, zakładając tam mały sklep tekstylny. Sklep w Gliwicach nabyła spółka Altgassen Co. prowadzona przez Maxa Altgassena, jednak i on opuścił Gliwice wraz z ewakuacją ludności niemieckiej w 1945.

W 1988 roku obiekt został wpisany do rejestru zabytków.

 

źródło: wikipedia, Małgorzata Malanowicz

 

Aktualnie w budynku mieści się filia banku PKO, który sfinansował remont obiektu. Projekt modernizacyjny opracowała Halina Piotrowska-Hirszberg, a prace wykonała Pracownia Projektowa „Architekt” z Katowic w 2002 roku. Prace konserwatorskie i modernizacyjne dotyczyły wielu elementów zarówno zewnętrznych, jak i wewnętrznych – odtworzono m.in.  klatkę schodową i łazienkę na drugim piętrze. Starania o przywrócenie dawnego blasku budynkowi opłaciły się. W 2006 roku właściciele Domu Tekstylnego Weichmanna dostali nagrodę Moderna 2005 (przyznawaną przez kapitułę złożoną ze śląskich architektów) za najlepszą modernizację budynku modernistycznego i tym samym ocalenie go od upadku.

 

 

Tekst: Monika Gałka
Fotografie: źródło: wikipedia, Małgorzata Malanowicz
Licencja: Tekst - http://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/3.0/pl/ opisany "Tekst autorstwa Moniki Gałki stworzony dla projektu Mapa Miejsc Ciekawych www.mapamiejscciekawych.pl".
 

Przy przygotowywaniu artykułu korzystałam z następujących publikacji:

L. Jodliński, Dom tekstylny Weichmanna w Gliwicach. Nieznane dzieło Ericha Mendelsohna, Muzeum w Gliwicach, Seria monograficzna nr 4, Gliwice 1994.

S.Latour, A. Szymski, Rozwój współczesnej myśli architektonicznej, Warszawa 1985.

Zabytki Gliwic, pod red. J. Winnickiego, M. Procek, Gliwice 1993.

T. Malkowski, Nagrodzono najlepszą modernizację budynku modernistycznego [w:] „Gazeta Wyborcza”  z dnia 25.10. 2006.

comments powered by Disqus